مجمع‌الجزایر ثروت و قدرت

مجمع‌الجزاير ثروت و قدرت

آنتونی سلیم، رئیس گروه سلیم است، یك هلدینگ خصوصی مستقر در شهر جاكارتا در اندونزی كه در حوزه صنایع غذایی و سرمایه‌گذاری فعال است. سلیم با 4.16 میلیارد دلار ثروت در رده 478 فهرست بلومبرگ قرار دارد.

زهرا چوپانکاره/ آینده نگر

سال 2000 بود كه نشریه ساوث چاینا مورنینگ پست در مطلبی درباره حضور گسترده افرادی با ریشه‌های چینی در خاك اندونزی نوشت: «حدود 8 میلیون چینی‌تبار در اندونزی هستند یعنی كمی كمتر از 4 درصد از جمعیت این كشور. هرچند آمار دقیقی از حضور آنها در فعالیت‌های اقتصادی وجود ندارد اما برخی گمانه‌زنی‌ها نشان از این دارد كه 70 درصد كل ثروت بخش خصوصی در اندونزی متعلق به شهروندان با ریشه‌های چینی است.» چینی‌ها قرن‌ها پیش به هوای تجارت وارد خاك اندونزی شدند و بسیاری از آنها هم در قرن هفدهم میلادی و در پی سركوب‌گری‌ها و آشوب سلسله‌های پادشاهی مینگ و چینگ سرزمین مادری‌شان را ترك كردند. اما از زمان حضور هلندی‌ها در اندونزی بود كه دو دسته شدن این دو گروه بر اساس تبار علنی شد. در قرن نوزدهم آنها چینی‌ها را از مالكیت زمین‌های كشاورزی منع كردند و بر همین اساس آنها مجبور شدند كه تنها در حوزه تجارت فعالیت داشته باشند. بر اساس قوانین آن زمان اتباع چینی تبار اندونزی به كارهایی نظیر فعالیت مالی، جمع‌آوری مالیات و مدیریت تجارت تریاك گمارده شدند. همین اجبار سبب شد كه آنها كم‌كم جامعه مخفی خود را شكل دهند. رفته‌رفته چینی‌ها در امور اقتصادی اندونزی چنان ریشه دواندند كه در سال‌های بعد هم بسیاری از دهقانان از استان‌های فقیر ساحلی چین برای كسب ثروت به سمت اندونزی حركت كردند و بعد، از میان این جمعیت، پادشاهان بزرگی در حوزه اقتصاد ظهور كردند؛ كسانی مانند لیم سیو لیونگ كه با نام سودونو سلیم هم شناخته می‌شود، موسس امپراتوری گروه سلیم كه اندونزی برایش حكم آرمان‌شهر را داشت.

لیم كه تا زمان نوشته شدن آن مقاله در نشریه چینی در رتبه دومین ثروتمند آسیا (پس از سلطان برونئی) قرار داشت در دهه 20 قرن بیستم از استان فوجیان چین به اندونزی مهاجرت كرد. وقتی به سرزمین تازه قدم گذاشت آه در بساط نداشت اما ابزاری داشت قوی‌تر از پول؛ رابطه. روابط او در اندونزی هم از طریق فامیل بود و هم تعلقش به شهر فواكینگ چین. او ابتدا كارش را به همراه برادرش در صنعت روغن بادام زمینی آغاز كرد و بعد وارد تجارت میخك شد. میخك یكی از مواد اولیه اصلی برای تولید سیگارهای ساخت اندونزی است كه به آنها كریتك می‌گویند. سلیم با استفاده از ارتباط دریایی‌اش با فوجیان توانست میخك‌ها را سریع‌تر و با قیمت بسیار پایین‌تر نسبت به رقیبانش به كارخانه‌های تولید سیگار برساند. او خیلی سریع میلیاردر شد.

با این حال موفقیت عمده او در جریان جنگ استقلال با هلند به دست آمد. در همان زمان بود كه او با رهبر جوان ملی‌گرای اندونزی یعنی سوهارتو آشنا شد. از همان زمان آشنایی او توانست تشخیص دهد كه باد دارد از كدام سمت می‌وزد و برای همین بود كه شروع به استفاده از امكانات مالی و تجاری‌اش برای حمایت از جنبش استقلال كرد. او بود كه با قاچاق امكانات مورد نیاز جنبش و به گفته برخی سلاح، نشان داد در كنار آنها ایستاده است. هم‌زمان تمام تلاشش را به كار می‌بست تا توجه مقامات حاكم را به خودش جلب نكند.

روز جمعه ۱۷ اوت ۱۹۴۵ در ساعت ۱۰ صبح اعلامیه‌ای از سوی نیروهای ملی‌گرای اندونزی قرائت شد كه حالا از آن با نام اعلامیه استقلال یاد می‌كنند. با این اعلامیه، شروع مقاومت سیاسی و نظامی در برابر نیروهای هلندی و غیرنظامیان طرفدار هلند، اعلام شد و تا زمانی که هلند در سال ۱۹۴۹ رسماً به استقلال اندونزی اذعان کرد، ادامه داشت. در سال ۲۰۰۵، هلند اعلام کرد که تصمیم گرفته روز ۱۷ اوت ۱۹۴۵ را به عنوان تاریخ استقلال دفاکتوی اندونزی بپذیرد. در سال ۲۰۱۳، سوکوتیو، تاریخ‌دان اندونزیایی، در مصاحبه‌ای از دولت هلند خواست تا رسماً استقلال کشورش در تاریخ ۱۷ اوت ۱۹۴۵ را تأیید کند. سازمان ملل متحد که در این درگیری دخالت داشت تاریخ ۲۷ دسامبر ۱۹۴۹ را رسماً به عنوان روز استقلال اندونزی اعلام کرد.

برای خاندان سلیم این اعلامیه استقلال به معنای گشوده شدن درهای بهشت بود. جدا از معنای سیاسی و اجتماعی این اعلامیه و رسمیت یافتن استقلال این كشور برای جامعه اندونزی، تبعات اقتصادی و تجاری آن برای خانواده سلیم انكارناپذیر است. پس از اعلام استقلال اندونزی دیگر برای سلیم كار سختی نبود كه اختیار بخشی از صنایع و حوزه‌هایی را كه قبلا در اختیار هلندی‌ها بود در دست بگیرد. او با به دست آوردن دل سوهارتو توانست به معدنی از طلا در دنیای تجارت دست پیدا كند و انحصار در واردات قطعات آسیاب و تولید آرد را از آن خود كند.

وقتی سوهارتو شروع به پیاده كردن سیاست‌های جدید اقتصادی‌اش كرد سلیم شروع به فعالیت در حوزه بانك‌داری و برخی حوزه‌های دیگر از جمله نساجی، پتروشیمی و املاك كرد. برای او تعریف كسب‌وكار در تمامی حوزه‌ها معنا داشت. جایی نبود كه این شهروند چینی‌تبار اندونزی نخواهد در آن سرك بكشد. در این میان سهیم شدنش در برخی تجارت‌ها مانند نصف كردن قلمروی انحصاری تجارت میخك با برادر رئیس‌جمهور، سبب می‌شد كه او در هر شرایطی كارش را پیش ببرد و قلمرواش در جنوب شرقی آسیا را بزرگ‌تر و بزرگ‌تر كند.

 ركود اقتصادی و دوران پسر

آنتونی سلیم، پسر سلیم بزرگ سال 1949 در شهر كودوس در جزایر جاوا به دنیا آمد و سال 1972 و پس از پایان دانشگاه به كسب‌وكار خانوادگی‌شان پیوست. ظرف دو دهه پدرش او را به ریاست گروه سلیم انتخاب كرد و با حضور او تجارت‌خانه سلیم تبدیل به یك هلدینگ بزرگ شد. قبل از شروع بحران اقتصادی در آسیا (1997) گروه سلیم مالكیت بزرگ‌ترین بانك خصوصی اندونزی، بزرگ‌ترین كارخانه سیمان، كارخانه تولید آرد، تولید ماشین، تلویزیون و صنایع پتروشیمی را بر عهده داشت. اما هم‌زمان با گسترش این قلمرو، میزان بدهی‌های دلاری گروه سلیم هم افزایش یافته بود و با رخ دادن ركود اقتصدی و سقوط ارزش روپیه امپراتوری خاندان سلیم فروپاشید.

دوران پس از بحران اقتصادی در اندونزی دوران خشم‌های فزاینده عمومی بود. خشم‌هایی كه به دنبال در پیش گرفتن سیاست‌های ریاضت اقتصادی ظهور كردند. هم‌زمان با بروز این عصبانیت عمومی كه به صورت ویژه متوجه سرمایه‌داران متصل به دولت بود، گروه‌های مخالف خانه خانواده سلیم در جاكارتا را غارت كردند و به آتش كشیدند. پس از این حادثه سلیم و پدرش به سنگاپور گریختند. یك ماه پس از بركنار شدن سوهارتو از قدرت، سلیم به جاكارتا بازگشت و مالكیت بانك سنترال آسیا را به دولت واگذار كرد. او سهام چندین شركتش را هم تحویل داد و سایر دارایی‌های شركت را هم فروخت تا بدهی 5 میلیارد دلاری گروه سلیم به دولت را صاف كند.

سال 1999 گروه سلیم 40 درصد از سهام ایندوفود، بزرگ‌ترین تولیدكننده نودل آماده در اندونزی را به شركت فرست پاسیفیك (یك شركت سرمایه‌گذاری واقع در هنگ‌كنگ) فروخت. 5 سال بعد گروه سلیم دیگر بدهی‌هایش را پرداخت كرده بود.

لیم سیو لیونگ یا همان سودو سلیم سال 2012 در 95 سالگی درگذشت. یك سال بعد گروه سلیم شركت خدمات‌رسان اینترنتی دیویاكام اینترابومی را به یك شركت خدمات مشتریان تبدیل كرد. شركت سهامش را در ایندومارت، بزرگ‌ترین مینی ماركت اندونزی با دیویاكام فروخت و همراهش سهام فست فود ایندونزیا را هم واگذار كرد، شركتی كه حق انحصاری مدیریت رستوران‌های كی‌اف‌سی در اندونزی را در اختیار دارد. پس از آن سلیم عمده سهام دیویاكام را از آن خود كرد و حالا این شركت نام ایندوریتل مكمور را بر خود دارد.

ثروت و قدرت خانواده و گروه سلیم همیشه در گروی تغییر سیاست‌ها و حاكمیت‌های این كشور بوده است، در اوج جنبش استقلال به اوج رسید و با تغییرات داخلی و كودتاهای پس از آن روزگار نزدیك به سقوطش را دید. اما گروه سلیم همچنان خودش را حفظ كرد و حالا كه موقعیت اندونزی به ثباتی بیشتر از گذشته رسیده است، این گروه هم به كسب وكار خود ادامه می‌دهد. حالا دیگر نام خاندان سلیم در جایگاه اولین ثروتمندان آسیا قرار ندارد اما آنها توانستند با همه تغییراتی كه اندونزی به خود دید همچنان خودشان را در فهرست میلیاردرهای بزرگ دنیا نگه دارند.