ثروت دودآورده

رابرت بودی هارتونو 76 ساله است، نقش اصلی‌تری از برادرش ایفا می‌كند و ثروت چشم‌گیرتری هم دارد كه به رقم 8.1 میلیارد دلار می‌رسد

در اندونزی فراوانی سیگاری‌ها چشم‌گیر است، آن‌قدر كه عنوان «سیگار كشیدن در اندونزی» یك صفحه پروپیمان در ویكی‌پدیا هم دارد. آن سیگارهای معروفی كه خاندان هارتونو را تبدیل كرده‌اند به یكی از ثروتمندترین‌های آسیا و جهان، سیگارهایی هستند كه برای اهالی اندونزی طعم آشنایی دارند، سیگارهایی معروف به كریتك كه آمیزه‌ای هستند از توتون و گیاه ختمی كه اصلش برمی‌گردد به منطقه كودوس در استان جاوای مركزی. موسس شركت Djarum هم كارش را از كودوس شروع كرد.

سال 1951 اویی وی گاون كه برند خود را برای ساخت سیگار ثبت كرده بود كارش را با یك كارگاه كوچك شروع كرد. نامی كه برای شركتش انتخاب كرده بود برگرفته از نام سوزن گرامافون بود. شركت Djarum ابتدا كارگاهی 10 نفره بود، كار تركیب توتون و میخك كار ساده‌ای بود و امكانات چندانی لازم نداشت. اویی گاهی كه از كار معرفی و فروش سیگارها فارغ می‌شد خودش هم در كف كارگاه مشغول پیچیدن سیگارهای تازه می‌شد. سیگارهای دست‌پیچَش روزبه‌روز هواداران بیشتری پیدا كرد. سال 1963 سال دو اتفاق مهم برای این شركت بود، اول آتش به كارخانه افتاد و نابودش كرد، بعد هم اویی درگذشت و نام شركت و كارخانه سوخته به دو پسرش به ارث رسید. دوران تازه را دو برادر با ساخت كارخانه تازه آغاز كردند، آن را مدرن‌ كردند و بخش تحقیق و توسعه را هم به شركت افزودند. طعم‌های تازه به سیگارهای ساخت این شركت افزوده شد و سال 72، كارخانه‌ای كه 9 سال قبل تبدیل به زمینی ویران و ساختمانی سوخته شده بود، توانست محصولاتش را به خارج از اندونزی صادر كند. امروز حدود 60 هزار نفر سیگارهای كریتك را در چند كارخانه این شركت می‌پیچند، سیگارهایی كه بیشتر در میان افراد كم‌درآمد طرفدار دارند.

دو برادر

رابرت بودی هارتونو 76 ساله است، نقش اصلی‌تری از برادرش ایفا می‌كند و ثروت چشم‌گیرتری هم دارد كه به رقم 8.1 میلیارد دلار می‌رسد و او را در جایگاه 145 فهرست بلومبرگ قرار داده است. مایكل هارتونو 75 سال دارد و با 7.8 میلیارد دلار دارایی در جایگاه 160 فهرست نشسته است. این دو برادر پس از در دست گرفتن كار شركت پدری علاوه بر آغاز صادرات سیگارهایشان به خارج از اندونزی، اولین كریتك‌های ماشین‌ساز را هم در سال 76 وارد بازار كردند. این محصول كه با نام سوپر معرفی شد در حال حاضر یكی از پرمشتری‌ترین سیگارها در اندونزی است. محصولات تنباكویی در این كشور پس از غذاهای نیمه‌آماده و برنج، پرفروش‌ترین اقلام هستند. بنا بر آمارها اندونزی پنجمین بازار پرفروش سیگار است و این مجمع‌الجزایر تنها كشور آسیایی است كه به كنوانسیون سازمان جهانی بهداشت برای كنترل استعمال دخانیات نپیوسته است. تمامی این نكات یكی از دلایلی است كه سبب شده است خاندان تولیدكننده سیگار منفعت خود را از فروش محصولاتشان همچنان حفظ كنند. اما برادران هارتونو تنها به بازار پرفروش دودی‌شان محدود نماندند، این دو برادر با شریك شدن با صندوق سرمایه‌گذاری فارالون در سان‌فرانسیسكو توانستند 51 درصد از سهام عمومی بانك مركزی آسیا را بخرند. در سال 2002 این بانك به لحاظ ارزش اوراقش با 860 میلیون دلار، بزرگ‌ترین موسسه خدمات مالی اندونزی به شمار می‌رفت. در سال 2009 فارالون باقی‌مانده سهام خود را به بانك مركزی آسیا فروخت.

در سال 2004 هارتونوها كسب‌وكارشان را به حوزه املاك هم گسترش دادند و توانستند امتیاز بازسازی هتل اندونزی و هتل ویساتا در جاكارتای مركزی را بخرند. آنها این مجموعه را تبدیل به مجموعه‌ای شامل مركز خرید، مجموعه‌ای از دفترهای اداری و یك هتل مجلل كردند و نام مجموعه را گذاشتند گرند اندونزی. حالا ثروتی كه بر مبنای سیگار بنا شده بود در حیطه‌های مختلف به ثروت این دو برادر افزوده است تا جایی كه بخش عمده دارایی بودی و مایكل از طریق 22 درصد سهامی است كه در بانك مركزی آسیا دارند. هر دو برادر سهام‌دار منارا نوسانترا هم هستند، یك شركت دكل‌های ارتباطات راه‌ دور. بودی 17 درصد از سهام این شركت را در اختیار دارد و برادرش 16 درصد.

این دو برادر هر یك صاحب نیمی از Djarum هستند، شركتی كه در چهارماهه اول سال 2015، 19.3 درصد از سیگارهای فروخته‌شده در اندونزی را تامین كرده است. در مورد این شركت اطلاعات كلی و عمومی چندان زیاد نیست. تخمین زده می‌شود كه Djarum در سال 2015 رقمی در حدود 4.4 میلیارد دلار فروش داشته است.

ممنوعیت در امریکا

در تابستان سال 2009 مقامات مسئول سلامت در امریکا، اعلام کردند که فروش سیگارهای طعم‌دار در این کشور ممنوع است. نیویورک تایمز همان سال در مقاله‌ای در گزارشی در مورد این ممنوعیت نوشت: «هدف از این ممنوعیت این است که به فروش محصولات تنباکویی با طعم‌های شکلات، وانیل، میخک و سایر طعم‌دهنده‌ها پایان داده شود. این طعم‌دهنده‌ها و مزه‌ای که به سیگار می‌دهند عاملی برای سوق دادن کودکان و نوجوانان به سمت استعمال سیگار شناخته شده‌اند. در سال 2004 نوجوانان سیگاری 17 ساله (زیر سن قانونی) که سیگارهای طعم‌دار می‌کشیدند تقریبا سه برابر سیگاری‌های 25 ساله بودند. این نوجوانان معتقد بودند که سیگارهای طعم‌دار ضرر سیگارهای معمولی را ندارند. در امریکا روزانه 3600 کودک زیر 18 سال کشیدن سیگار را آغاز می‌کنند و از این میان 1100 نفر تبدیل به سیگاری‌های هرروزه می‌شوند. این ممنوعیت نتیجه اختیاراتی است که اوباما به سازمان غذا و داروی امریکا برای کنترل بازار تنباکو داد.» در تصویری که این نشریه از ردیف سیگارهای طعم‌دار منتشر کرده بود، انواع محصولات djarum دیده می‌شدند. با اینکه بازار عمده این سیگارها در اندونزی و کشورهایی مانند هند است اما صادرات این محصولات به کشوری مانند امریکا یکی از نقاط قوت این شرکت محسوب می‌شد. از سوی دیگر این حضور آن‌قدر موفق بود که با وجود ممنوعیت فروشش در امریکا تا مدت‌ها، سیگاری‌هایی که به کشیدن سیگارهای با طعم میخک عادت کرده بودند در سایت‌های اینترنتی مدام سراغ آن را می‌گرفتند و در خصوص ممنوعیت فروش آن از یکدیگر سؤال می‌کردند.

این ممنوعیت چندان نتوانست برای شرکت اندونزیایی دوام بیاورد. یک سال بعد نوع دیگری از سیگارهای djarum وارد بازار امریکا شد. طبق قانون قرار بود که فروش سیگارهای طعم‌دار ممنوع شود، این شرکت سیگارهای سیاه خود را که از انواع پرطرفدار محصولات این شرکت بودند، پیچیده در کاغذ تنباکو به بازار عرضه کرد و فروش آن در امریکا از سر گرفته شد. از سوی دیگر سیگارهای طعم‌دار هم از طریق سایت‌ها به راحتی فروخته می‌شوند و از طریق پست یا مغازه‌های فروش سیگار در اختیار مشتریان قرار می‌گیرند.

باکس

اندونزی و  کودکان سیگاری

در سال 2012 نشریه گاردین گزارش مفصلی از اعتیاد کودکان و نوجوانان اندونزی به سیگار منتشر کرد. در این کشور هیچ محدودیت سنی قانونی برای خرید سیگار وجود ندارد. وقتی صحبت از سن می‌شود صحبت تنها از نوجوانان 15 یا 16 ساله نیست. در سالی که گاردین گزارشش را چاپ کرد یک پسر هشت ساله با رکورد مصرف دو بسته سیگار در روز سر از تیتر خبرها درآورده بود. پسری که به گفته پدرش تمام روزش را به دو کار می‌گذراند: بازی و سیگار کشیدن. بنا بر آمار کمیته ملی حمایت از کودکان نزدیک به 2 درصد از کودکان این کشور از سن 4 سالگی کشیدن سیگار را آغاز می‌کنند. یکی از پزشکان ساکن در جاکارتا به گاردین گفته بود که سیگار کشیدن تبدیل به سبک زندگی مردم این کشور شده است و بسیاری از سیگاری‌ها هرگز به فکر ترک سیگار نمی‌افتند تا اینکه بیمار شوند و چاره دیگری نداشته باشند. فعالان اجتماعی جنبش ضدسیگار این کشور انگشت اتهام را به سوی شرکت‌های بزرگ سیگارسازی اندونزی نشانه می‌روند و البته سیاست‌های دولتی از جمله نپیوستن به كنوانسیون سازمان جهانی بهداشت برای كنترل استعمال دخانیات.

از سال 2012 و گزارش گاردین تاکنون اوضاع تغییری نکرده است. سال 2016 رویترز هم به موضوع استعمال سیگار و کودکان در اندونزی پرداخت. در این گزارش آمده است که در سال 2015 فروش سیگار در این کشور به 16 میلیارد دلار رسیده است، رقمی که در مقایسه با سال قبلش 13 درصد رشد داشته. در گزارش رویترز با اشاره به وضعیت کودکانی که سیگار می‌کشند ذکر شده که تغییر در این وضعیت نیازمند همکاری شرکت‌های بزرگ تولید سیگار است و از Djarum  هم به عنوان یکی از مهم‌ترین شرکت‌ها یاد شده: «در مورد احتمال همکاری شرکت‌های تولید سیگار و تغییراتی که مورد نیاز اندونزی است با دو شرکت بزرگ از جمله Djarum تماس گرفته شد اما آنان حاضر نشدند در خصوص این موضوع صحبت کنند.»